Đua ghe ngo là gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và cách thi đấu

Ghe ngo không phải là một chiếc thuyền đua bình thường. Với đồng bào Khmer miền Tây, đây là một hiện vật thiêng, thường được đóng bằng gỗ căm xe đã già, sơn mài và chạm khắc hình naga — biểu tượng của sức mạnh và trường thọ.

Bài viết này là cửa ngõ để hiểu lễ hội. Nếu mới tìm hiểu lần đầu, hãy đọc từ đầu đến cuối.

Bến thuyền xã An Ninh — nơi những chiếc ghe ngo được đóng và tập luyện suốt nhiều tháng trước mùa đua.

Một trong ba lễ hội lớn nhất trong năm

Trước khi nói về đua ghe ngo, cần đặt nó đúng chỗ. Người Khmer miền Tây có ba lễ hội lớn nhất trong năm, theo tín ngưỡng riêng của họ:

Lễ hội	Thời gian	Ý nghĩa
Chol Chnam Thmay (Tết Thêm Mùa)	14 – 16 tháng 4	Tết mới theo lịch Khmer — “bước vào năm mới”
Xen Don ta / Sen Dolta (lễ cúng ông bà)	29/8 – 1/9 âm lịch	Cúng ông bà
Óoc Om Bóc (lễ cúng Trăng)	14 – 15 tháng 10 âm lịch	Cúng trăng, kết thúc mùa sản xuất

Đua ghe ngo nằm trong lễ Óoc Om Bóc. Đây là điều hay bị nhầm: đua ghe ngo không phải là một sự kiện độc lập, cũng không phải môn thể thao thuần tuý.

Vì sao Óoc Om Bóc lại gắn với đua ghe ngo

Tên lễ hội — Óoc Om Bóc — có nghĩa là “đút cốm dẹp”: lễ dâng cốm nếp cho thần mặt trăng, vào đêm rằm tháng Mười âm lịch.

Trong quan niệm Khmer, mặt trăng là một vị thần điều khiển thời tiết và mùa màng. Lễ hội được tổ chức khi mùa mưa chuyển sang mùa khô, mùa gieo chuyển sang mùa thu hoạch — theo Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo, lễ cúng trăng đánh dấu kết thúc mùa sản xuất.

Đây cũng là lúc người ta tạ ơn thần Nước (Om Tuk) đã cho nước và mùa màng bội thu, và nước lại rút về biển.

Và cuộc đua ghe ngo là một nghi lễ tưởng niệm thần rắn Nagar — theo Vietnam News, đây là nghi lễ “để tưởng nhớ Thần Rắn Nagar, người đã từng hóa thành một khúc gỗ để giúp Đức Phật vượt qua dòng sông theo truyền thuyết”.

Đó là gốc rễ của cả lễ hội. Mỗi mái chèo nhấc lên là một nhịp thúc trong cuộc rượt đuổi; mỗi tiếng reo hò bên bờ sông là tiếng gọi đón ngài về.

Lễ vật cụ thể

Đây là những chi tiết thường bị viết chung chung. Theo tài liệu nghi lễ được ghi nhận:

• Cốm nếp xanh là vật chính
• Kèm theo: chuối chín, dừa, xoài
• Người ta bày lễ vật trước hiên nhà hoặc trong sân chùa

Và điều này mới đáng nhớ nhất: cuối nghi lễ, lũ trẻ trong nhà ngồi xuống đất vỗ tay, người lớn đưa cho mỗi đứa một nắm cốm nếp.

Đèn trời và đèn nước

Hai loại đèn, khác nhau và khác mục đích:

• Đèn trời — thả lên không trung
• Đèn nước — nến thắp trên mảnh bè làm bằng thân chuối, thả trôi trên sông

Nghi lỡ này mang ý nghĩa quét đi bóng tối và hơi ẩm của mùa mưa. Trong chương trình chính thức tại Cần Thơ, tiết mục thả đèn nước thường được gọi là Lôiprotip.

Chiếc ghe dài ba mươi mét

Ghe ngo dài 30 đến 34 mét, thấp và thuôn, chở khoảng 52 đến 60 tay chèo.

Có hai kiểu đóng thân ghe:

• Ghép ván (cần câu) — dùng hệ cần câu ghép nhiều mảng gỗ. Nhanh, rẻ, nhẹ, bền
• Độc mộc — đục nguyên một thân cây. Tốn công, giá cao hơn nhiều, nhưng nặng và chạy nhanh hơn

Năm 2026, chùa Kom Pong Tróp (xã An Ninh) đang đóng một ghe độc mộc dài 33,5m, chi phí khoảng 600 triệu đồng. Cùng xã, chùa Bô Tum Reng Sây Tum Núp đóng ghe ghép ván dài 34m — dài hơn ghe cũ 4m để bố trí thêm người.

Một con số: chiếc ghe ngo đóng năm 1988, dài 25,6m, chở 52 tay chèo, hiện trưng bày tại Vườn Kiến trúc, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Nó sưu tầm năm 2008 từ chùa Tam Sóc (nay thuộc xã Mỹ Tú, thành phố Cần Thơ), đã tham gia 18 cuộc đua, thắng 14 giải nhất và 4 giải nhì.

Ngôi chùa giữ ghe

Ghe ngo được cất trong nhà tại khuôn viên chùa, không neo ở bến, và chỉ đưa xuống nước mỗi năm một lần.

Lý do nằm ở tín ngưỡng: người Khmer tin mỗi chiếc ghe đều có thần hộ mệnh. Vì vậy chọn gỗ, đóng ghe, hạ thủy, cho tới lúc đưa ghe lên bờ cất giữ, tất cả đều phải đi kèm nghi lễ cúng thần ghe.

Năm 2014, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mời hai nhà sư và ba người dân ấp Tam Sóc đến làm lễ “giải thiêng” cho chiếc ghe trưng bày — mời thần ghe trở về chùa theo đúng tập quán.

Một tháng ăn chay

Chuẩn bị cho mùa đua bắt đầu từ một tháng âm lịch trước đó. Người chủ ghe và tay chèo phải giữ sự thanh tịnh, kiêng cử nhiều thứ.

Về mặt tâm lý, đây là cách cộng đồng tạo ra sự đồng thuận tập thể — năm mươi người cùng giữ nhịp qua nhiều tháng tập, mỗi người đã hy sinh cho điều chung.

Chèo tay — và vì sao điều đó quyết định tất cả

Ghe ngo dùng chèo tay: vận động viên ngồi sát nhau hai bên lòng ghe, mái chèo cắm xuống giữa ghe. Không phải kiểu chèo sắp hàng ngang với mái dài như đua thuyền thường thấy.

Vì chèo tay, khi một người lạc nhịp thì lực cản lan sang cả hai bên — hàng người bên cạnh phải gồng lên để bù. Đó là lý do một đội bình thường nhưng chơi đồng đội tuyệt đối có thể thắng đội có ngôi sao.

Vai trò trên ghe:

• Ông tổng chỉ huy đứng giữa ghe, thổi còi và giơ tay theo nhịp
• Hai tay lái ở đuôi, dùng mái chèo nhỏ giữ hướng
• Hai “nái” ở đầu — người bỏ tiền cho đội. Khi ghe về đích đầu tiên, giơ mái chèo lên báo hiệu
• Tiếng trống điều khiển cả đội — tay chèo không nhìn nhau, họ nghe

Thể thức

Nam 1.200 mét. Nữ 1.000 mét. Mỗi cuộc kéo dài khoảng 3 – 4 tiếng.

Với nhiều đội, các đội nam được chia thành bảng 4 – 5 đội, thi vòng tròn một lượt để chọn lọc, rồi vào vòng 16, vòng 8, tứ kết và chung kết.

Quy mô gần đây: năm 2025 tại Cần Thơ có 61 đội (53 nam, 8 nữ); năm 2022 có 30 đội nam và 10 đội nữ; các năm khác thường trên 60 đội. Những trận căng nhất thường quyết định ở mét cuối, khi hai ghe về đích gần như cùng lúc — chỉ hơn nhau một mũi thuyền.

Hai trung tâm: Cần Thơ và Vĩnh Long

Điều này ít được nói tới. Vĩnh Long là một tỉnh riêng, không thuộc thành phố Cần Thơ mới sau sáp nhập 2025.

• Cần Thơ — sông Maspéro, phường Sóc Trăng. Chương trình lớn nhất, thu hút hàng chục nghìn khách, nằm trong khuôn khổ Lễ hội Óoc Om Bóc – Đua ghe ngo của thành phố
• Vĩnh Long — sông Long Bình và Ao Bà Om, di tích quốc gia, gắn với Tuần văn hóa – Thể thao – Du lịch tỉnh

Ngoài ra vẫn có các giải đua nhỏ ở nhiều địa phương khác trong vùng.

Công nhận di sản

Lễ hội Ok Om Bok – Đua ghe ngo được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2015 ( Sóc Trăng và Trà Vinh).

CHƯA XÁC MINH VỚI NGUỒN CHÍNH THỨC: tên di sản được công nhận có thể là “Lễ hội Ok Om Bok - Đua ghe Ngo” hoặc chỉ “Lễ hội Ok Om Bok” tùy văn bản. Nhờ chùa đối tác xác nhận giúp.

Câu hỏi thường gặp

Đua ghe ngo có ở Vĩnh Long không?

Có. Vĩnh Long là một trong hai trung tâm, tổ chức tại Ao Bà Om và sông Long Bình.

Cần Thơ và Sóc Trăng là một hay hai nơi?

Từ 01/7/2025, Cần Thơ đã hợp nhất với Sóc Trăng và Hậu Giang. Phường Sóc Trăng nay là một phường của thành phố Cần Thơ. Xem bài giải thích.

Một chiếc ghe ngo giá bao nhiêu?

Ghe độc mộc dài 33,5m tại chùa Kom Pong Tróp có chi phí khoảng 600 triệu đồng (2026). Ghép ván truyền thống nhẹ và rẻ hơn.

Đọc tiếp

• Lễ Óoc Om Bóc – cúng Trăng — lễ vật, nghi thức, và vì sao có đua ghe ngo
• Neak Ta — tầng tín ngưỡng thứ hai, thần đất và nước
• Kiến trúc chùa Khmer — nơi cất giữ ghe qua mùa
• Giải phẫu chiếc ghe ngo — tám bộ phận và ý nghĩa từng chi tiết
• Kỹ thuật chèo — vì sao chèo tay quan trọng hơn sức mạnh
• Lịch và địa điểm — xem ở đâu, khi nào